16 listopada 1918 roku Józef Piłsudski wystosował do prezydenta Stanów Zjednoczonych oraz rządów: brytyjskiego, francuskiego, włoskiego, niemieckiego i japońskiego, jak również do rządów wszystkich państw wojujących i neutralnych telegram, w którym poinformował o istnieniu niepodległego Państwa Polskiego. Depeszę udało się nadać po częściowym przejęciu Cytadeli, a jej aparaturę obsługiwał były sierżant armii niemieckiej, Jan Pradelok z Królewskiej Huty (obecnie Chorzów na Górnym Śląsku). Pierwszym krajem, który odczytał depeszę była Szwecja.
Warto dodać, że 17 listopada Tytus Filipowicz zwrócił się do ministrów spraw zagranicznych Francji, Włoch, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Japonii oraz Portugalii z propozycją wymiany przedstawicieli dyplomatycznych. W ten sposób zapoczątkowane zostały starania o nawiązanie stosunków dyplomatycznych głównie z mocarstwami, które wygrały I wojnę światową. Dzięki tym zabiegom polska delegacja została zaproszona 15 stycznia 1919 roku na konferencję pokojową w Paryżu, podczas której omawiano sprawy związane z zakończeniem I wojny światowej i nowym układem politycznym w Europie.
Treść depeszy – źródło: strona Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej:
Do pana prezydenta Stanów Zjednoczonych,
Do Królewskiego rządu angielskiego,
Do rządu Rzeczypospolitej francuskiej,
Do Królewskiego rządu włoskiego,
Do Cesarskiego rządu japońskiego,
Do rządu Rzeczypospolitej niemieckiej
i do rządów wszystkich państw wojujących i neutralnych.
Jako wódz naczelny armji polskiej, pragnę notyfikować rządom i narodom wojującym i neutralnym istnienie państwa polskiego niepodległego, obejmującego wszystkie ziemie zjednoczonej Polski.
Sytuacja polityczna w Polsce i jarzmo okupacji nie pozwoliły dotychczas narodowi polskiemu wypowiedzieć się swobodnie o swym losie. Dzięki zmianom, które nastąpiły wskutek świetnych zwycięstw armii sprzymierzonych – wznowienie niepodległości i suwerenności Polski staje się odtąd faktem dokonanym.
Państwo polskie powstaje z woli całego narodu i opiera się na podstawach demokratycznych. Rząd polski zastąpi panowanie przemocy, która przez sto czterdzieści lat ciążyła nad losami Polski – przez ustrój, zbudowany na porządku i sprawiedliwości. Opierając się na armji polskiej pod moją komendą, mam nadzieję, że odtąd żadna armia obca nie wkroczy do Polski, nim nie wyrazimy w tej sprawie formalnej woli naszej. Jestem przekonany, że potężne demokracje Zachodu udzielą swej pomocy i braterskiego poparcia polskiej Rzeczypospolitej odrodzonej i niepodległej.
Wódz naczelny
[Józef] Piłsudski
Za ministra spraw zewnętrznych
[Tytus] Filipowicz
Warszawa, 16/XI 1918
Zdjęcia:
Józef Piłsudski, naczelnik państwa – fotografia portretowa, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygnatura: 22-4-1;
Józef Piłsudski. Fotografia portretowa, sygnatura: 1-A-2, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna;
Józef Piłsudski, naczelnik państwa – fotografia portretowa z profilu, Data wydarzenia: 1918 – 1922, Sygnatura: 22-4-3, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna.