Kim był Joseph Goebbels, dlaczego związał się z nazistami, jaką rolę odgrywał w jego życiu Adolf Hitler, a także jak u jego boku Goebbels stał się jednym z najważniejszych polityków III Rzeszy podczas II wojny światowej? Na temat Goebbelsa powstała już niejedna biografia, w której opisano życie i działalność polityczną jednego z prominentnych nazistowskich polityków, który zarówno w międzywojennych Niemczech, jak również podczas II wojny światowej odpowiadał m.in. za propagandę. Publikacja „Goebbels. Życie i śmierć”, autorstwa Rogera Manvella (1909–1987) i Heinricha Fraenkela (1897–1986), ukazuje Josepha Goebbelsa jako mistrza propagandy, który wykorzystując dostępne w ówczesnych Niemczech środki masowe przekazu jak: prasa i radio, potrafił omamić miliony Niemców. To Goebbelsowi – jego działaniom i propagandzie w dużej mierze Hitler zawdzięczał sukces, najpierw zdobywając władzą, a później mimo trudów wojny, utrzymywał w Niemczech poczucie zwycięstwa, które prysło jak bańka mydlana dopiero po wielkich klęskach Wehrmachtu na froncie wschodnim.
Choroba ukształtowała charakter Goebbelsa
Urodzony 29 października 1897 roku Joseph Goebbels pochodził z katolickiej rodziny. To ważny fakt o czym wielokrotnie wspominają autorzy książki, bowiem to właśnie na tle religii dochodziło do sporów Josepha z ojcem, dla którego najpierw ciosem była choroba syna w wieku czterech lat – u Josepha zdiagnozowano porażenie dziecięce /zapalenie szpiku kostnego/, a wskutek operacji, do końca życia utykał na jedną nogę – a następnie jawne odejście syna od wiary. Choroba we wczesnym dzieciństwie odcisnęła piętno na psychice Goebbelsa, o czym piszą Manvell i Fraenkel:
„Wspomnienia Josepha z wczesnego dzieciństwa wiązały się z poczuciem odmienności i nieszczęścia. Miał świadomość, że rodzice martwili się o jego zdrowie i przyszłość. Zaczął powątpiewać we własną wartość, a brak wiary w siebie stał się istotnym elementem kształtującej się osobowości”
Choroba miała również wpływ na relacje z rówieśnikami, dlatego młody Goebbels odkrył dość szybko świat książek i podjął decyzję – ku uciesze rodziców – o rozpoczęciu nauki najpierw w gimnazjum, a później na studiach. Kolejnym wydarzeniem związanym z chorobą, o czy także autorzy piszą na łamach swojej książki, było odrzucenie podania Josepha do wojska, gdy wybuchła w 1914 roku I wojna światowa. Ten kolejny cios w jego życiu tylko utwierdzał młodego Goebbelsa, jak ważne jest, aby liczyć na swój intelekt i jak się okazało – potrafił nie tylko doskonale przemawiać, ale jednym zwrotem, zdaniem lub gestem, zjednywać sobie publiczność.
Kariera polityczna
Manvell i Fraenkel karierze politycznej Goebbelsa poświęcają najwięcej miejsca w swojej publikacji. W książce poznajemy początki jego kariery politycznej, pracę jako sekretarza osobistego deputowanego do Reichstagu Franza von Wiegershausa, a następnie asystenta w wydawnictwie Gregora i Otto Strasserów. To właśnie dzięki braciom Strasser, Goebbels poznał Hitlera, który w latach 1925-1926 dostrzegł jego talent, czego efektem było powierzenie Josephowi stanowiska gauleitera Berlina 26 października 1926 roku.
Dla Goebbelsa, jak piszą autorzy książki, była to trampolina do najwyższych zaszczytów i władzy. Doskonalił swoje oratorskie umiejętności przed lustrem, założył propagandowy tygodnik „Der Angriff” /”Atak”/, w którym atakował przeciwników, potrafił wykorzystywać śmierć swoich partyjnych towarzyszy podczas bójek z komunistami, wygłaszając nad ich grobami pełne jadu mowy, a ulicznych bojówkarzy podnosił do rangi herosów walczących o wielkie Niemcy. Te działania, o których piszą autorzy biografii Josepha Goebbelsa, w latach dwudziestych i trzydziestych pozwoliły mu osiągnąć polityczny sukces, stając się nie tylko jednym z najbardziej zaufanych ludzi Adolfa Hitlera, ale mającego rozległe wpływy w państwie.
Autorzy opisują w książce także osobiste życie jednego z najbliższych współpracowników Hitlera. Jego małżeństwo z Magdą Goebbels, liczne romanse ministra, w tym romans z czeską aktorką Lídą Baarovą, który nieomal doprowadził do rozwodu Josepha i Magdy. Biografowie Goebbelsa ukazują go jako chwiejnego emocjonalnie człowieka, który szczycił się z jednej strony swoimi osiągnięciami, zaś z drugiej potrafił się żalić na zbyt wiele obowiązków i wciąż zbyt małe wpływy w państwie, mimo jego szczerego oddania Hitlerowi.
Mistrz propagandy wierny do końca
Na kartach książki „Goebbels. Życie i śmierć”, poznajemy również człowieka, który za pomocą prasy i radia, ale również zyskującej sobie coraz większą popularność kinematografię, indoktrynował dziesiątki milionów Niemców. Goebbels wraz ze wzrostem swojej władzy i wpływów chciał kontrolować nie tylko środki masowego przekazu w III Rzeszy, ale również w państwach satelickich. Organizowane konferencje prasowe, bez zająknięcia powtarzane kłamstwa i oszczerstwa pod adresem aliantów, miały służyć z jednego stronie starannie zaplanowanym działaniom propagandowym, zaś z drugiej, ukrywały prawdę o coraz częstszych klęskach na wszystkich frontach II wojny światowej.
Z publikacji dowiadujemy się, że to właśnie Goebbels wpadł na pomysł wyciągnięcia wagonu, w którym 11 listopada 1918 roku w Compiegne Niemcy podpisali rozejm. Dokument ten zakończył I wojnę światową, ale oznaczał jednocześnie klęskę Cesarstwa Niemiec i jego sojuszników. W tym samym wagonie francuscy dowódcy zostali upokorzeni 22 czerwca 1940 roku, podpisując zawieszenie broni. Dla Hitlera było to symbol, bowiem zmazana została plama na honorze Niemiec, a wagon został przewieziony do Crawinkel jako zdobycz wojenna i tam w 1945 został zniszczony przez SS.
Manvell i Fraenkel dokładnie analizują również, jak rozwinięta była propaganda Goebbelsa, który miał do dyspozycji aż 140 urzędników. Ich jedynym zadaniem było planowanie i nadzorowanie działań propagandowych, a Ministerstwo Propagandy w czasach największego rozkwitu liczyło piętnaście wydziałów. Historycy opisali również kontrole, zakazy oraz nadzór zagranicznych mediów, ukazując pajęczą sieć, jaka stworzył Joseph Goebbels na potrzeby nazistowskiej propagandy.
To właśnie Goebbels kreował rzeczywistość z pomocą propagandy i wpływał na opinię publiczną. Podawał na tacy interpretacje dziejących się wydarzeń, wiernie trwając do końca przy Adolfie Hitlerze, którego wraz z nadchodzącym upadkiem III Rzeszy opuszczali dawni towarzysze partyjni jak: Herman Göring czy Heinrich Himmler. To Goebbels po samobójstwie Adolfa Hitlera 30 kwietnia 1945 roku, objął stanowisko kanclerza III Rzeszy, jednak w ruinach Berlina, wśród zgliszczy III Rzeszy nie miał już komu wydawać poleceń. Tak zakończył swoje życie człowiek, który miał wielkie ambicje i marzenia, jednak aby je osiągnąć, oddał swoje umiejętności jednemu z największych zbrodniarzy w historii ludzkości – Adolfowi Hitlerowi. Podobnie, jak Hitler, Joseph Goebbels wraz z żoną zdecydował się na samobójstwo.
Minister propagandy III Rzeszy Joseph Goebbels był jedną z najbardziej wpływowych osób w III Rzeszy. W czasie II wojny światowej zyskał oprócz Himmlera i Bormanna ogromny wpływ na Adolfa Hitlera, a jako jeden z nielicznych pozostał do końca wierny Führerowi, umierając dzień po jego śmierci. Biografia Josepha Goebbelsa, autorstwa Rogera Manvella i Heinricha Fraenkela, przedstawia człowieka, mistrza propagandy, który nie cofnął się przed niczym, aby osiągnąć cel.
Autorzy sięgnęli po liczne dokumenty i dotarli do wielu świadków, którzy pomogli im wnikliwie zbadać życiorys i karierę ministra propagandy III Rzeszy. To pozwoliło im na stworzenie biografii, w której ukazali portret Josepha Goebbelsa, mistrza propagandy, który utrzymywał społeczeństwo w przekonaniu o wielkości III Rzeszy, nawet w chwili największych klęsk, a także człowieka współodpowiedzialnego za nazistowskie zbrodnie, nawołującego do eksterminacji Żydów i znającego skalę Holocaustu.
Aby zrozumieć w pełni, jak naziści zdołali osiągnąć swój cel w tak krótkim czasie, nie wolno się skupiać wyłącznie na osobie Hitlera, lecz należy poświęcić również dużo uwagi osobliwemu, odpychającemu, niebezpiecznemu, a jednocześnie fascynującemu człowiekowi, jakim był Joseph Goebbels”.
Roger Manvell (1909–1987) i Heinrich Fraenkel (1897–1986) to uznani autorzy opracowań historycznych, którzy zasłynęli z publikacji książkowych poświęconych dziejom Trzeciej Rzeszy. Do ich najwybitniejszych dzieł należą klasyczne już biografie czołowych nazistów: oprócz Goebbelsa, także Heinricha Himmlera, Hermanna Göringa i Rudolfa Hessa.
Autorzy: Roger Manvell i Heinrich Fraenkel;
Tytuł: „Goebbels. Życie i śmierć”;
Wydawca: Wydawnictwo RM;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2023;
Liczba stron: 296;
Cena: 44,99 zł;
Książkę można zakupić w Wydawnictwie RM