15 marca 1917 roku Mikołaj II Romanow abdykował, tym samym kończąc okres monarchii w Rosji i ponad 300-letnie panowanie Romanowów.
Początek panowania ostatniego z Romanowów na tronie carskim w Rosji nie zwiastował upadku dynastii i śmierci carskiej rodziny. Kiedy w 1905 roku Rosja doznała klęski w wojnie z Japonią, doszło również w Cesarstwie do rewolucji, krwawo stłumionej, pozycja Romanowów znacznie osłabła w kraju.
Osłabioną pozycję Rosji car Mikołaj II próbował ratować w czasie dwóch wojen bałkańskich oraz stając po stronie Serbii w 1914 roku. Kiedy Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, Rosja nie chcąc dopuścić do zajęcia o wiele słabszego państwa na Bałkanach przez Habsburgów, ogłosiła mobilizację. Wkrótce wydarzenia w Europie doprowadziły do wybuchu I wojny światowej, która miała przynieść upadek carskiej Rosji.
W czasie I wojny światowej ponoszone klęski ponownie nadszarpnęły pozycję Romanowów. Ponadto ogromny wpływ na rodzinę carską miał tajemniczy Grigorij Rasputin, który został zamordowany. Nawet przejęcie przez cara stanowiska Naczelnego Wodza nie zmieniło sytuacji na froncie, a wręcz ją pogorszyło, zaś nastroje rewolucyjne doprowadziły do obalenia caratu w Rosji. Ostatecznie 15 marca 1917 roku Mikołaj II Romanow abdykował, a władzę w kraju przejął Rząd Tymczasowy. Po abdykacji Mikołaj Romanow wraz ze swoją rodziną przebywał w areszcie domowym, najpierw w pałacu w Carskim Siole, a później w Tobolsku oraz w Jekaterynburgu. Mimo że kraje Ententy rozważały przyjęcie rodziny carskiej, nie chcąc doprowadzić do konfliktu z nowymi władzami w Rosji, zrezygnowano z udzielenia azylu Mikołajowi i jego rodzinie. Ta decyzja przypieczętowała los rodziny carskiej, bowiem gdy w nocy z 6 na 7 listopada 1917 roku rozpoczął się w Rosji bolszewicki zamach stanu, który doprowadził nie tylko do obalenia Rządu Tymczasowego w Rosji, ale utworzenia Rady Komisarzy Ludowych i przejęcia władzy przez przywódcę bolszewików Włodzimierz Lenin, sytuacja rodziny carskiej diametralnie się zmieniła.
Wydarzenia z 6 na 7 listopada pozwoliły Leninowi i bolszewikom przejąć władzę i przystąpić do rozprawy z „wrogami ludu”, którymi zajęła się powołana w grudniu 1917 roku Ogólnorosyjska Nadzwyczajna Komisja do Walki z Kontrrewolucją, Spekulacją i Nadużyciami Władzy tzw. CZEKA. Na jej czele stanął Feliks Dzierżyński, jeden z najbliższych współpracowników Lenina. Ponadto bolszewicy rozważali postawienie Mikołaja II przed sądem, jednak ostatecznie zrezygnowano z tego pomysłu, a wobec obaw nie tylko o możliwych interwencjach państw zachodnich w sprawie uwolnienia rodziny carskiej oraz jej uwolnienia przez antybolszewickie wojska tzw. „Białych”, bolszewicy podjęli decyzję o zamordowaniu Mikołaja II i jego rodziny.
Rodzina carska z Mikołajem II została ostatecznie zamordowana na rozkaz bolszewików w nocy z 16 na 17 lipca 1918 roku w piwnicy domu Ipatiewa w Jekaterynburgu, gdzie przetrzymywano rodzinę carską. Wyrok śmierci wykonał oddział egzekucyjny pod dowództwem Jakowa Jurowskiego.
Pochowane ciała w lesie w Jekaterynburgu zostały odnalezione w 1991 roku. Przeprowadzone testy na DNA potwierdziły ich autentyczność. W 2008 roku, 1 października Rosyjski Sąd Najwyższy orzekł, że ostatni car Rosji i jego rodzina byli ofiarami represji politycznych, zatem przysługuje im rehabilitacja. Tym samym decyzja Sądu Najwyższego zakończyła wieloletnie starania potomków carów rosyjskich o zmianę kwalifikacji zabójstwa cara i jego rodzina, którą uważano za morderstwo. Sąd orzekł również, że Mikołaj II i jego rodzina nie zostali oskarżenie o żadne przestępstwo, jak również nie postawiono im konkretnych zarzutów.
Zdjęcia:
Portret Mikołaja II, sygnatura: F.119279/G, źródło: Biblioteka Narodowa, domena publiczna;
Car Mikołaj II (drugi od lewej) podczas inspekcji frontu pod Warszawą przyjmuje raport od jednego z dowódców korpusu. Widoczny samochód Delaunay-Belleville model 1909, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, data wydarzenia: 1914 – 1915, sygnatura: 1-H-16.
