Rozbark nie tylko słynie z wydobycia węgla kamiennego oraz rud cynku i ołowiu. To miejsce, w którym zachowały się postindustrialne i nie tylko obiekty zaprojektowane przez słynnych kuzynów Emila i Georga Zillmannów, które dzisiaj nadal służą mieszkańcom Bytomia. Podczas piątkowego 30 stycznia wykładu „Rozbark – miejsce wydobycia węgla kamiennego, cynku i ołowiu oraz dolomitu”, który odbył się w Hotelu przy Skarpie przy ul. Kilara, bytomski historyk Tomasz Sanecki nie tylko omówił historię zakładów przemysłowych działających przez dziesięciolecia w Rozbarku, ale również przedstawił sporo ciekawostek związanych z dziejami powstania zabytkowych już dzisiaj obiektów po dawnych kopalniach.
– Rozbark to miejsce, w którym zachowały się w bardzo dobrym stanie postindustrialne budynki po dawnej KWK „Rozbark” i Zakładach „Orzeł Biały”. To jednak nie wszystko. Zillmannowie zaprojektowali także kamienicę przy ul. Miarki 36 /wówczas Bergstrasse/, która powstała na potrzeby urzędników „Heinitzgrube”, czyli powojennej kopalni „Rozbark” – mówi Tomasz Sanecki, bytomski historyk. – Dzisiaj większość z tych obiektów dzięki pracom rewitalizacyjnym jest nie tylko ozdobą Rozbarku, ale również służą ponownie mieszkańcom miasta – dodaje Tomasz Sanecki.
Przemysłowe serce Bytomia
Rozbark zanim został włączony do Bytomia w 1927 roku odgrywał już ważną rolę, jako jeden z najważniejszych ośrodków przemysłowych. Działająca tutaj od 1863 roku „Heinitzgrube”, późniejsza kopalnia węgla kamiennego „Rozbark”, a także zakłady „Deutsch-Bleischarley-Grube” zajmujące się wydobyciem rud cynku i ołowiu, należały do najważniejszych zakładów przemysłowych. Warto wspomnieć, że budowę zakładu „Deutsch-Bleischarley-Grube”, którego koszt jak podaje niemieckie czasopismo „Oberschlesien im Bild” z 1933 roku, szacowano na około 15 mln marek, rozpoczęto 5 stycznia 1925 roku, a produkcja na pełną skalę ruszyła już 24 maja 1926 roku. Zakład ten był jednym z największych i najnowocześniejszych w Europie, jak również odgrywał w przemyśle niemieckim znaczącą rolę. W rejonie bytomskim wyrobiska rudne zajmowały powierzchnię około 35 kmkw, a główne chodniki sięgały nawet na głębokość do 100 metrów.
Z kolei KWK „Rozbark” zarówno w czasach, gdy działała jako kopalnia niemiecka, jak również po 1945 roku, gdy Bytom wraz z Rozbarkiem znalazły się w granicach Polski, należała do najbardziej wydajnych kopalń w Bytomiu i na Górnym Śląsku. W 1979 roku KWK „Rozbark” osiągnęła największe w historii wydobycie na poziomie około 3,5 mln ton węgla. To również tutaj, na terenie „Heinitzgrube” doszło 31 stycznia 1923 roku do największej w historii bytomskiego górnictwa katastrofy, w której zginęło wskutek zapalenia się gazów z nieczynnego wyrobiska oraz pyłu węglowego 145 górników, wśród których było także 4 ratowników górniczych.
Podczas prelekcji bytomski historyk omówił także historię kopalni węgla kamiennego „Łagiewniki” włączonej do KWK „Rozbark” w 1971 roku, która należał do jednaj z najdłużej działających w Bytomiu, jak również późniejsze dzieje zakładów wydobycia rudy cynku i ołowiu „Deutsch-Bleischarley-Grube”. Po II wojnie światowej wskutek zmian strukturalnych działały jako Zakłady Górnicze im. Juliana Marchlewskiego czy Zakłady Górniczo-Hutnicze „Orzeł Biały”. Historyk omówił także dzieje kopalni „Fiedlersglück” /„Bolko”/, jej obecne przeznaczenie oraz rolę, jaką odegrała w wydobyciu rud cynku i ołowiu w Bytomiu, jak również zaprezentował historię ostatniej kopalni dolomitu w mieście, która działa w Rozbarku przy ul. Brzezińskiej.
Cenne projekty, szkice i fotografie dawnych zakładów przemysłowych w Rozbarku
W trakcie wykładu bytomski historyk zaprezentował również niezwykle cenne i mało znane fotografie poświęcone historii górnictwa w Rozbarku, a które udało się autorowi odnaleźć w niemieckich czasopismach z okresu międzywojennego, jak również Narodowym Archiwum Cyfrowym i Śląskiej Bibliotece Publicznej. Prawdziwą perełką były jednak zdjęcia oryginalnych dokumentów i rysunków z widocznymi budynkami dawnych kopalni na terenie Rozbarku oraz wycinki z polskich gazet, które relacjonowały wydarzenia w bytomskich kopalniach.
Prelekcja „Rozbark – miejsce wydobycia węgla kamiennego, cynku i ołowiu oraz dolomitu” to pierwszy z wykładów z cyklu „Dziedzictwo Poprzemysłowe Bytomia – Kopalnie i Zakłady Górnicze”. Zadanie to zostało dofinansowane jako inicjatywa oddolna w ramach projektu „Zielony Kwartał KWK Rozbark – Edukacja Zielona Transformacja”.
Kolejny wykład tym razem o historii wydobycia kruszców w Suchej Górze
Kolejna prelekcja „Sucha Góra – dawny ośrodek wydobycia srebra, dolomitu oraz cynku i ołowiu” odbędzie się również w Hotelu przy Skarpie w Bytomiu-Rozbarku w piątek 13 lutego o godz. 17.00. Wstęp wolny!
W trakcie wykładu będą dostępne bezpłatne ulotki poświęcone historii górnictwa rud cynku i ołowiu, żelaza oraz dolomitu, w których pasjonaci historii znajdą informację o kopalni „Blachówka”, „Veronagrube” oraz walorach przyrodniczych rezerwatu „Segiet”.
#FunduszeUE, #FunduszeEuropejskie
Zdjęcia z wykładu „Rozbark – miejsce wydobycia węgla kamiennego, cynku i ołowiu oraz dolomitu”, fot. Archiwum Urzędu Miejskiego w Bytomiu/Hubert Klimek oraz Dorota Sanecka