Wojenni dowódcy – hetman Jan Tarnowski

Jan Amor Tarnowski, magnat, wybitny dowódca i teoretyk wojenny, hetman wielki koronny, a także doskonały dowódca, który wsławił się w wojnach z Turcją, Moskwą i Tatarami, a swoje doświadczenie wojskowe oraz działania reformatorskie zawarł w dziele „Consilium rationis bellicae”, czyli „Rada sprawy wojennej”.

Jan Tarnowski urodził się w 1488 roku w Tarnowie w jednej z najbardziej znanych w Polsce rodzin. Jego ojciec piastował urząd kasztelana krakowskiego, zaś matka – Barbara z Różnowa była wnuczką rycerza Zawiszy Czarnego. Małoletni Jan początkowy był przeznaczony do stanu duchownego, jednak jego opiekun i nauczyciel ksiądz Maciej Drzewicki doradził matce Jana Tarnowskiego, dostrzegając jego zdolności, aby przeznaczyła go do służby publicznej lub wojskowej. W wieku dwudziestu lat, w 1508 roku pod Orszą 13 lipca, Jan Tarnowski przeszedł swój chrzest bojowy.

W kolejnych latach Jan Tarnowski wziął udział w bitwach z wojskami mołdawskimi pod Chocimiem w 1512 roku, Tatarami pod Wiśniowicem oraz 14 września 1514 roku pod Orszą, gdzie wojska polsko-litewskie pod wodzą hetmana wielkiego litewskiego Księcia Konstantego Ostrogskiego starły się z przeważającymi siłami moskiewskimi, odnosząc zdecydowane zwycięstwo.

Hetmani polscy koronni i Wielkiego Xięstwa Litewskiego, Jan Tarnowski, Autor książki: Bartoszewicz Julian (1821-1870), Współautor: Gerson Wojciech (1831-1901), Adres wydawniczy: Warszawa : A. Dzwonkowski i Sp., 1862 (Warszawa : J. Unger), domena publiczna, sygnatura: III 92.403 A, za Biblioteka Narodowa.

Pomimo pochodzenia ze znanej rodziny, Jana Tarnowskiego omijały nominacje na ważne stanowiska w państwie, mimo iż wziął udział w Wiedniu w spotkaniu przedstawicieli Jagiellonów z Habsburgami, w którym spotkali się król Polski Zygmunt I Stary, król Czech i Węgier Władysław II Jagiellończyk oraz cesarz Świętego Cesarstwa Niemieckiego Maksymilian I Habsburg, a w efekcie zjazdu zawarto tzw. układ wiedeński. W 1518 roku Jan Tarnowski zdecydował się na wyjazd do Rzymu, Jerozolimy, Egiptu, a następnie odwiedził Hiszpanię, Portugalię, Francję, Anglię, Niemcy oraz Czechy. Po powrocie do kraju wziął udział w wojnie polsko-krzyżackiej (1519–1521), m.in. walcząc w oblężeniu Królewca (1520), zaś w 1521 roku w wyprawie przeciwko Tatarom, jak również otrzymał pierwszy urząd, zostając kasztelanem wojnickim.

Diametralna zmiana nastąpiła w 1527 roku, gdy po Mikołaju Firleju otrzymał z rąk króla Zygmunta I Starego godność hetmana wielkiego koronnego oraz stanowisko wojewody ruskiego. To wówczas określono zadania hetmana wielkiego koronnego, któremu miały odtąd podlegać wojska zaciężne. Swój geniusz wojskowości hetman Jan Tarnowski objawił w bitwie pod Obertynem 22 sierpnia 1531 roku. Mając do dyspozycji 5400 żołnierzy rozbił wojska mołdawskie Piotra Raresza, który dysponował ponad trzykrotną przewagą nad wojskami Tarnowskiego.

W 1535 roku hetman Tarnowski odniósł kolejny spektakularny sukces w wojnie z Moskwą. Zdobył Homel i Starodub, zas w 1538 roku zmusił wojska hospodara mołdawskiego do zawarcia pokoju, skutecznie oblegając Chocim.

Gloria zwycięzcy i pogromcy wojsk moskiewskich oraz mołdawskich spowodowała, że hetman Tarnowski stał się jedną z najbardziej znanych osobistości w kraju. W 1538 roku otrzymał stanowisko wojewody krakowskiego, a następnie najwyższy urząd w państwie – urząd kasztelana krakowskiego.

Poza dowódcą w polu Jan Tarnowski był również reformatorem wojska. Stworzył korpusu saperów, sztab generalny, artylerię konną, szpitale polowe, a także wprowadził tabory wzorowane na husyckich, zaś w dziele „Consilium rationis bellicae”, czyli „Rada sprawy wojennej” zawarł zasady sztuki wojennej końca XVI wieku. Ponadto hetman Tarnowski otaczał się ludźmi kultury polskiej doby renesansu, goszcząc w swoim majątku m.in. Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja, Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Łukasza Górnickiego czy Marcina Kromera.

Hetman Tarnowski był również jednym z najbardziej przedsiębiorczych magnatów w Polsce. Posiadał 10 miast, ponad 120 wsi, lokował w 1540 roku miasto Tarnopol, jak również wielce zasłużył się dla Tarnowa w Małopolsce.

Ostatnie lata życia hetman Jan Amor Tarnowski spędził w Wiewiórce, obecnie leżącej na Podkarpaciu, gdzie zmarł 16 maja 1561 roku. Jego uroczysty pochówek odbył się 18 sierpnia 1561 roku w krypcie bazyliki katedralnej w Tarnowie.

Przewijanie do góry