Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze powołany przez zwycięskie mocarstwa do osądzenia zbrodni wojennych popełnionych przez wojskowych i polityków III Rzeszy, rozpoczął pracę 20 listopada 1945 roku. Zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej członkami trybunału byli przedstawiciele „Czterech Mocarstw” (koalicji zwycięzców w II wojnie światowej), wydelegowani przez Sądy Najwyższe krajów reprezentantów. Ich celem było osądzenie przedstawicieli najwyższych władz III Rzeszy odpowiedzialnych za zbrodnie wojenne, przeciw ludzkości i pokojowi. Historię procesu, jego tło, napiętą atmosferę, zeznania oskarżonych i świadków oraz sentencje wyroków opisali w świetnej publikacji „Proces Norymberski” Joe J. Heydecker oraz Johannes Leeb. W polskim wydaniu znalazły się ważne dla historii naszego kraju fragmenty dotyczące paktu Hitlera i Stalina z 23 sierpnia 1939 roku oraz kwestia zbrodni katyńskiej poruszona podczas procesu norymberskiego. Dla każdego czytelnika, którego interesują losy niemieckich nazistowskich zbrodniarzy wojennych książka Heydeckera i Leeba to pozycja obowiązkowa…
„Prawo musi dosięgnąć również tych, którzy zagarnęli wielką władzę i rozmysłem, po wspólnym uzgodnieniu, posłużyli się nią, by wywołać nieszczęście, które nie ominie żadnego zakątka Ziemi”
Robert H. Jackson,
główny oskarżyciel amerykański
Książka Joe J. Heydeckera oraz Johannesa Leeba podzielona została na kilka rozdziałów, w których autorzy poruszyli temat wielkiego polowania na nazistowskich zbrodniarzy, drogę ujętych zbrodniarzy do Norymbergi, ale także jak naziści w Niemczech i Austrii doszli do władzy oraz, w jaki sposób doprowadzili do wybuchu największego w dziejach ludzkości konfliktu, który pochłonął dziesiątki milionów ofiar. W publikacji opisane zostały także tematy związane z eksterminacją Żydów, zbrodnią katyńską, jak również przedstawione zostały najważniejsze osoby z najbliższego kręgu Adolfa Hitlera, które prowadziły zbrodniczą machinę wojenną w latach 1939-1945.
Autorzy opisując wielkie polowanie na nazistowskich dygnitarzy, którzy mieli stanąć przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze ukazali losy tych zbrodniarzy, którzy uniknęli sprawiedliwości. Wśród nich byli oczywiście: Adolf Hitler, Heinrich Himmler oraz Joseph Goebbels. Z czwórki najważniejszych zbrodniarzy na ławie oskarżonych zasiadł jedynie Hermann Göring, bowiem Hitler i Goebbels popełnili samobójstwo jeszcze w Berlinie. Odnośnie Himmlera autorzy skrupulatnie przedstawiają jego próbę uniknięcia odpowiedzialności. Ukrywając się pod fałszywym nazwiskiem Heinrich Hitzinger jako członek tajnej żandarmerii ze zgolonymi wąsami i opaską na oku, szef SS został ostatecznie rozpoznany w Lüneburgu i aresztowany. Jego próba zbadania zakończyła się jednak tragicznie. Himmler ukrywając w szczelinie między zębami cyjanek potasu popełnił samobójstwo. Podobne opisy, jak w przypadku zatrzymania Göringa, który podczas konferencji prasowej był zaskoczony, że znajduje się na liście zbrodniarzy wojennych, autorzy poświęcili innym oskarżonym, w tym m.in. Joachimowi von Ribbentropowi, Albertowi Speerowi, Rudolfowi Hessowi /jego lot do Wielkiej Brytanii, zachowanie podczas procesu i w końcu tajemnicza śmierć zasługują na szersze opisanie i dociekanie przez czytelnika/ czy Wilhelmowi Keitlowi.
Najważniejsza cześć publikacji oczywiście poświęcona jest opisowi samego procesu w Norymberdze, który rozpoczął się 20 listopada 1945 roku. Co ważne autorzy wskazują dlaczego wybrano Pałac Sprawiedliwości na miejsce procesu, przedstawili skład sędziowski, głównego oskarżyciela amerykańskiego Roberta H. Jacksona, ale także przedstawili fakty dotyczące zbrodniczej polityki Hitlera i jego popleczników, którzy dopuścili się makabrycznych zbrodni. Przede wszystkim autorzy krok po kroku opisują jak Hitler prowadził agresywną politykę, zagarniając najpierw Austrię, później Czechosłowację, a następnie Polskę, Francję i wiele innych krajów europejskich. Autorzy opisując, jak III Rzesza zagarniała kolejne europejskie terytoria, jednocześnie wskazują na zbrodniczą politykę eksterminacji Żydów, ale również mniejszości narodowych oraz proces wyniszczenia podbitych narodów, jaką prowadzono w Polsce oraz w Związku Radzieckim.
Heydecker oraz Leeb w swojej publikacji ukazali również, jak nazistowscy politycy, dygnitarze oraz wojskowi bez skrupułów zrzucali swoje winy na nieżyjących już przywódców III Rzeszy – Hitlera, Himmlera oraz Heydricha, ale także nie zabrakło w książce przytoczonych fragmentów rozmów żyjących dowódców Wehrmachtu, który jak Friedrich Paulus obwiniał Göringa oraz Keitla i Jodla przygotowaniem wojny napastniczej przeciw Związkowi Radzieckiemu.
Osobny rozdział autorzy książki poświęcili eksterminacji Żydów, ale również masowym zbrodniom popełnianym wobec ludności polskiej, rosyjskiej, a także mniejszościom narodowym oraz osobom chorym psychicznie. Heydecker oraz Leeb sporo miejsca poświęcili także propagandzie antyżydowskiej, którą kierował Rosenberg oraz Streicher. Na łamach czasopism „Völkischer Beobachter” oraz „Der Stürmer” prowadzili antyżydowską nagonkę, której przykładem była relacja fotoreportera „Der Stürmer”:
„Obraz, który ujrzały moje oczy i zarejestrowała moja leica, zrodził we mnie przekonanie, że Żydzi nie są ludźmi, lecz dziećmi diabła i szumowiną zrodzoną ze zbrodni. Ta szatańska rasa rzeczywiście nie ma racji bytu”
Kolejna część rozdziału „Za linią frontu” poświęcona została także eutanazji osób chorych psychiczni. Autorzy książki wskazują na lekarzy, pielęgniarzy oraz urzędników, którzy przyczynili się do stworzenia masowego procesu zagazowywania osób chorych psychicznie, na co wskazuje poniższy cytat:
„W zakładzie w Sonnensteinie proces gazowania odbywał się w następujący sposób: chorych przewożono do Sonnensteinu autobusami z zamalowanymi na zielono szybami i wprowadzano do izby przyjęć w celu stwierdzenia tożsamości…
…Chorych informowano, że idą do kąpieli. Z rozbieralni prowadziły schody do pomieszczenia piwnicznego, które przylegało do komory gazowej. Do tego miejsca doprowadzali chorych pielęgniarze. Tutaj przejmowali ich dyzenfektorzy, rekrutujący się z wypróbowanych członków SS. Po oddaleniu się pielęgniarzy chorych wprowadzano do komory gazowej. Samo proces gazowania rozpoczynał się w momencie, gdy lekarza zakładowy uruchamiał specjalną dźwignię, i trwał tylko kilka minut…”
Na co warto zwrócić uwagę czytając książkę to ujęcie w niej kwestii m.in. sprawy katyńskiej, którą rosyjscy oskarżyciele chcieli przypisać Niemcom, ale w toku przedstawionych dowodów oraz uporu obrońcy Hermanna Göringa – dr. Otto Stahmera, Rosjanie zostali zmuszeni do porzucenia oskarżenia w sprawie Katynia.
W publikacji nie brakuje również mrożących krew w żyłach opisów zbrodni niemieckich w Czechosłowacji – Lidice, Polsce – obozy zagłady jak Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Majdanek, Sobibór, Chełm, Bełżec czy Stutthof, zbrodniarzy wojennych jak Frank i przytoczonych przez nich oficjalnych zapisów, jak ten z 14 stycznia 1944, w którym Generalny Gubernator powiedział:
„Gdy wreszcie wygramy wojnę, nic mnie nie obchodzi, czy zrobimy siekaninę z Polaków i Ukraińców i z tego wszystkiego, co się tu pęta dookoła – nic nas to nie obchodzi, co się tu stanie”
Autorzy poruszyli także kwestię konferencji w Wannsee z 20 stycznia 1942 roku, gdzie omówiono kwestię „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, zbrodnie Hössa w obozie zagłady Auschwitz-Birkenau, działalność zbrodniczą niemieckich lekarzy, likwidację gett, a także zbrodnie dokonywane przez SS i Wehrmacht wobec podbitych narodów zwłaszcza w Europie Środkowo-Wschodniej i Wschodniej.
Niezwykle interesujący jest rozdział poświęcony ogłoszeniu wyroku wobec oskarżonych w procesie norymberskim. Ogłoszenie wyroku w Pałacu Sprawiedliwości wobec dwudziestu jeden nazistów trwało dwa dni – od 30 września do 1 października 1946 roku. Autorzy skupiają się na każdym odczytanym wyroku, reakcji oskarżonych na odczytany wyrok, a także przeprowadzonym egzekucjom poza Hermanem Göringiem, który popełnił w celi samobójstwo. Ponadto w publikacji znajdziemy cenne dane statystyczne dot. procesu, zdania odrębne sędziego radzieckiego, konkluzje autorów oraz skrócony akt oskarżenia i wyrok.
Książka Heydeckera i Leeba „Proces Norymberski” to niezwykle interesująca pozycja poświęcona najważniejszemu procesowi międzynarodowemu, jaki kiedykolwiek się odbył, bowiem sądzeni w nim ludzi pochodzili ze ścisłego kierownictwa niemieckiego nazistowskiego rządu, który doprowadził do największego konfliktu zbrojnego w historii ludzkości. Autorzy skrupulatnie na ponad sześciuset stronach przedstawili najważniejsze fakty związane z prowadzonym procesem, jego przebiegiem oraz zakończeniem. Wnikliwa książka Joe J. Heydeckera i Johannesa Leeba prezentuje tło procesu i przywołuje napiętą atmosferę tamtych lat, zawiera zeznania oskarżonych i świadków oraz sentencje wyroków. Opisuje również wydarzenia, których proces był zwieńczeniem – narodziny i ekspansję zbrodniczej ideologii.
Tytuł: „Proces Norymberski”;
Autorzy: Joe J. Heydeckera i Johannes Leeb;
Wydawca: Wydawnictwo RM;
Miejsce i rok wydania: Warszawa 2025;
Liczba stron: 688;
Cena: 69,99 zł.
