Fortuna zrodzona z węgla. Historia bytomskich kopalń należących do śląskich rodów

Henckel von Donnersmarckowie, Schaffgotschowie oraz Tiele-Wincklerowie. To najbogatsze rody śląskich magnatów, których fortuna wyrosła dzięki śląskiemu przemysłowi. Jego częścią były bytomskie kopalnie: „Grafin Johanna”, „Preussengrube”, „Beuthengrube”, „Hohenzollerngrube” oraz „Karsten-Zentrum”. Historię ich powstania, rozwoju, a także wpływu na rozwój fortun śląskich magnatów i Bytomia przedstawi bytomski historyk Tomasz Sanecki podczas prelekcji „Fortuna zrodzona z węgla. Historia bytomskich kopalń należących do śląskich rodów”, która odbędzie się w piątek 20 lutego o 17:00 w Hotelu przy Skarpie /ul. Kilara 29a w Bytomiu-Rozbarku/. Wstęp wolny!

Kolejny, już trzeci wykład w ramach projektu „Dziedzictwo Poprzemysłowe Bytomia – Kopalnie i Zakłady Górnicze” będzie okazją do poznania największych i najważniejszych pięciu bytomskich kopalń węgla kamiennego, którego odegrały kluczową rolę w kształtowaniu górnośląskiego przemysłu. Historyk Tomasz Sanecki przedstawi kolejno dzieje następujących kopalń: „Grafin Johanna” czyli KWK „Bobrek”, „Preussengrube” – KWK Miechowice, „Beuthengrube” czyli KWK „Bytom”, „Hohenzollerngrube” – KWK „Szombierki” oraz „Karsten-Zentrum”, czyli późniejszej KWK „Centrum” i „Dymitrow”. Podczas wykładu zaprezentowane zostaną nie tylko ciekawostki związane z bytomskimi kopalniami, ale również unikatowe zdjęcia pozyskane ze Śląskiej Biblioteki Cyfrowej i niemieckich czasopism z okresu międzywojennego m.in. „Oberschlesien im Bild”.

Łącznie wydobywały kilkanaście milionów ton węgla kamiennego rocznie

Kopalnie Grafin Johanna”, „Preussengrube”, „Beuthengrube”, „Hohenzollerngrube” oraz „Karsten-Zentrum” rocznie wydobywały łącznie nawet kilkanaście milionów ton „czarnego złota”. Ich działalność miała ogromny wpływ na funkcjonowanie Bytomia, który w XX wieku stał się jednym z najważniejszych miast przemysłowych zarówno, gdy miasto leżało w granicach Niemiec, a także po 1945 roku, gdy Śląsk został włączony do Polski.

Podczas wykładu poznamy dzieje „Beuthengrube”, najmłodszej bytomskiej kopalni węgla kamiennego, której historia rozpoczęła się w okresie międzywojennym, a dokładnie po podziale Górnego Śląska w 1922 roku między odrodzoną Polskę a Niemcy. Ta jedna z najwydajniejszych kopalń w Bytomiu i na Górnym Śląsku została założona przez Henckel von Donnersmarcka z linii bytomsko-siemianowickiej w 1923 roku. Do Donnersmarcków należała również inna bytomska kopalnia – „Vereinigte Karsten-Zentrum” /powojenna KWK „Centrum” i „Dymitrow”/. Założona w 1872 roku na zrębach kopalni galmanu „Teresa” „Karsten-Zentrum” nadzorowana była przez Śląską Spółkę Akcyjną do Budowy Kopalń i Hut Cynku, którą w 1853 roku założył hrabia Guido Henckel von Donnersmarck.

Kolejnym zakładem górniczym, który poznają uczestnicy wykładu w piątek 20 lutego będzie „Preussengrube”, czyli późniejsza KWK „Miechowice”, która z kolei należała do innego znanego śląskiego rodu – Tiele-Wincklerów. Podczas wykładu zaprezentowane zostaną także dzieje dwóch kopalń należących do rodziny Schaffgotschów: „Gräfin Johanna”, czyli KWK „Bobrek”, która zakończyła fedrowanie węgla 30 grudnia 2025 roku oraz „Hohenzollerngrube” / KWK „Szombierki”/. Kopalnia ta łączy swoje dzieje z jednym z najbogatszych przemysłowców na Śląsku – Karolem Godulą i jego spadkobierczynią Joanną Gryzik. Nabywając w 1826 roku Orzegów i Szombierki Karol Godula zgłosił na tym obszarze w latach 1838-1848 odkrycie aż sześciu złóż węgla kamiennego, a jego spadkobierczyni wraz ze swoim małżonkiem Hansem Ulrykiem Schaffgotschem obracając posiadanym majątkiem, budowała nowe zakłady przemysłowe. Jednym z nich była właśnie kopalnia w Szombierkach.

W trakcie wykładu będą dostępne bezpłatne ulotki poświęcone historii kopalń: „Grafin Johanna”, „Preussengrube”, „Beuthengrube”, „Hohenzollerngrube” oraz „Karsten-Zentrum”

Prelekcja „Fortuna zrodzona z węgla. Historia bytomskich kopalń należących do śląskich rodów” to trzeci z wykładów z cyklu „Dziedzictwo Poprzemysłowe Bytomia – Kopalnie i Zakłady Górnicze”. Zadanie to zostało dofinansowane jako inicjatywa oddolna w ramach projektu „Zielony Kwartał KWK Rozbark – Edukacja Zielona Transformacja”.

Kolejna prelekcja „Bytom nie tylko stał węglem. Historia bytomskich kopalń rud cynku i ołowiu” odbędzie się w Hotelu przy Skarpie w Bytomiu-Rozbarku 6 marca 2026 roku o godz. 17:00. Wstęp wolny!

#FunduszeUE, #FunduszeEuropejskie