Akcja „Reinhardt”, której celem była eksterminacja Żydów rozpoczęła się z 16 na 17 marca 1942 roku od likwidacji getta w Lublinie, gdzie znajdowała się przy obecnej ul. Spokojnej – na terenie dawnej Szkoły Lubelskiej – siedziba sztabu całej akcji, którą dowodził austriacki nazista Odilo Globocnik – bezwzględny realizator i kreator polityki germanizacyjnej oraz eksterminacji ludności żydowskiej.
Jeden z najbardziej znanych budynków w Lublinie – Collegium Iuridicum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przy ul. Spokojnej 1 należy do Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL. To w nim znajdowała się początkowo Szkoła Lubelska, w której działała prywatna szkoła męska, odbywało się w 1918 roku zaprzysiężenie oddziałów Polskiej Organizacji Wojskowej, a w 1934 roku nadano jej imię Stefa Batorego, dzięki czemu od 1935 roku funkcjonowała jako Prywatne Męskie Gimnazjum imienia Stefana Batorego w Lublinie. Po klęsce Polski w kampanii wrześniowej, budynek Szkoły Lubelskiej został przejęty przez niemieckie władze okupacyjne, które utworzyły w nim koszary, nazwane na cześć oficera SS i kierowcy Hitlera Julius Schreck Kaserne. W 1942 roku budynek dawnej szkoły został wybrany na główną siedzibę sztabu akcji „Reinhardt”, której celem było wymordowanie najpierw Żydów z Generalnego Gubernatorstwa, a następnie z innych krajów pod okupacją niemiecką.
Zagłada blisko 2 mln Żydów
W czasie jej trwania akcji „Reinhardt” Niemcy wymordowali około 2 mln Żydów, co było w pełni przemyślanym działaniem, które miało zniszczyć naród żydowski w imię nazistowskiej ideologii, w której cała Europa miała być wolna od Żydów. Decyzję, w jaki sposób należy dokonać eksterminacji Żydów, podjęto podczas konferencji w Wannsee 20 stycznia 1942 roku z udziałem nazistowskich dygnitarzy – Heydrichem, Eichmannem czy Rolandem Freislerem.
Miejscami, w których dokonywano eksterminacji Żydów były w Generalnym, Gubernatorstwie obozy w Bełżcu i Sobiborze w dystrykcie lubelskim, Treblinka w dystrykcie warszawskim oraz KL Lublin – Majdanek, gdzie poprzez wyniszczającą pracę oraz komory gazowe eliminowano Żydów.
Największa jednorazowa akcja eksterminacyjna
W ramach akcji „Reinhardt” przeprowadzono największą, jednorazową egzekucję podczas II wojny światowej. Tzw. Aktion „Erntefest”, czyli akcję „Dożynki” przeprowadzono 3 i 4 listopada 1943 roku, podczas której wymordowano 42 tysiące Żydów. Akcja objęła teren dystryktu lubelskiego w Generalnym Gubernatorstwie i dotyczyła osadzonych w obozach w Majdanku, Poniatowej i w Trawnikach. Dowodził nią bezpośrednio dowódca SS i Policji w dystrykcie lubelskim Jakob Sporrenberg, będący następcą przeniesionego do Triestu Odilo Globocnika.
Akcja Reinhardt trwała do 17 października 1943 roku, a w jej trakcie zamordowano 70% żydowskich mieszkańców Generalnej Guberni, Okręgu Białystok i tych polskich terytoriów, które zostały włączone do III Rzeszy. Akcja „Dożynki” była z kolei etapem kończącym akcję „Reinhardt”, a jej celem było uczynienie z Generalnego Gubernatorstwa obszaru Judenfrei, czyli obszaru „wolnego od Żydów”.
Zdjęcia:
Lublin. Koszary im. Juliusa Schrecka – widok zewnętrzny, data wydarzenia: 1939 – 1944, miejsce: Lublin, autor: Vandrey, zespół: Wydawnictwo Prasowe Kraków-Warszawa, sygnatura: 2-3958, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna;
Fragment getta utworzonego w śródmieściu Lublina. Widoczne zabytkowe kamieniczki, Data wydarzenia: 1940-02, Sygnatura: 2-6165, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna;
Gubernator Hans Frank (4 z lewej), Ernst Zorner (4 z prawej), Ernst Kundt (2 z prawej), Otto von Wachter (3 z prawej) i inni funkcjonariusze niemieccy zwiedzają teren byłego getta lubelskiego, data wydarzenia: 1942-05, miejsce: Lublin, autor: Andraschko Gustaw, zespół: Wydawnictwo Prasowe Kraków-Warszawa, sygnatura: 2-6164, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, domena publiczna;
Państwowe Muzeum na Majdanku, jeden z dwóch pieców tzw. małego krematorium zainstalowanego w obozie w czerwcu 1942 roku, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, autor: Rutowska Grażyna, sygnatura: 40-9-210-11, domena publiczna;
Państwowe Muzeum na Majdanku, Fragment ogrodzenia terenu obozu. W oddali wieża strażnicza, źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, Autor: Rutowska Grażyna, sygnatura: 40-9-210-16, domena publiczna;
Deportacja polskich Żydów z Siedlec do Treblinki w 1942 roku w czasie okupacji niemieckiej. Teka edukacyjna „Zagłada Żydów Polskich w czasie II wojny światowej”. Zbiory ŻIH, źródło: „Zagłada Żydów Polskich w czasie II wojny światowej” – Karty, strona 32, data publikacja – 1942 rok, domena publiczna;
Collegium Iuridicum Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego przy ul. Spokojnej 1 należący do Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL – stan obecny, fot. Tomasz Sanecki
Ulica Grodzka w Lublinie – stan obecny /dawniej miejsc, w którym funkcjonowała getto lubelskie/, fot. Tomasz Sanecki.